جستارهای فلسفه دین

نوع مقاله : مقاله گردآوری

نویسنده

فلسفه دانشکده الهیات دانشگاه پیام نور تهران جنوب

چکیده

تبیین و تحلیل روان گرایانه (کاوش در لایه های پنهان روان ناخود آگاه) از ریشه های تاریخی و ماهیت دین ، از سوی فروید (1856-1939م) روانکاو اتریشی، هنوز هم در شمار معروف ترین نظریه های متداول در حوزه "روان شناسی دین" در عالم معاصر است.وی که هرگز نتوانست از یکطرف با وجه ربانی خداگونه گی انسان از در آشتی بر آید و از سوی دیگر با کشش مفرطش به روان تحلیلگری صرف ( به ویژه هیپنوتیزم و پالایش روانی) که تا آخر عمر شیوه ای مستمر در کارهای علمی اش بود ، سرانجام به این عقیده کشانیده گردید که اساسا تمایل به دین توهمی بیش در راه تحقق آرزوهای بشر، نمی باشد.

از اساسی ترین عوامل تاثیرگذار بر مبانی بنیادین اندیشه اش در رمز گشایی از راز تمایل بشر به این مهم، عبارتند از اموری همچون غلبه فکر فلسفی رایج در قرن نوزدهم که همانا علم زدگی افراطی متاثر از دیدگاه اثبات گرایی (پوزیتیویسم) که در"آینده یک پندار" او، صورت بندی این نگاره در آمیزه ای از اثبات گرایی ،علم گرایی افراطی و الحاد قابل رصد است . فلسفه بدبینانه و سلطه نفسانیات و هیجانات بر انسان شوپنهاور به همراه مناد شناسی لایب نیتس که در آن منادها تنها مرکز و مبنای فعالیت و انرژی به شمار می آیند ،زیر ساخت های بنیادین دیگر اندیشه وی هستند. تاثیر پذیری عمیق از اصل حتمیت (دترمینیسم)که بر جبر علی و معلولی تاکید و هیچ راهی را برای اراه آزاد باقی نمی گذارد همچنین اندیشه های داروین که بر بسیاری از پیش فرض های اساسی روان تحلیل گری وی نظیر مفهوم رشد، فرایند تغییر ، مفاهیم تثبیت و بازگشت بخصوص تفکر تکاملی اش نقش آفرینی داشته اند ، دیگر موارد مورد اشاره می باشد.

با رویکردی تحلیلی – انتقادی و با استناد بر اموری همچون فقدان مماثلت و تشابه میان گروه های شاهدی که مبتلا به اختلالات روانی بودند با گروه بی شمار دینداران، مشاهدات محدود و تسری نتایج به کلیه انسان ها، عدم پاسخگویی روشن به موارد نقضی ایراد شده ، تمسک به پیش فرض هایی که در روند علوم تجربی، وجاهت علمی خودشان را از دست دادند ، اتخاذ رویکرد کاملا مادی به جهان هستی به جای عقل گرایی فلسفی ، موجب گشتند تا این خامه در صدد اثبات عدم جامعیت و فقدان مانع از غیریت نظریه روانکاوانه وی در ترسیم رمز گشایی علت و ماهیت گرایش انسان ها به دین در طول حیات بر این کره خاکی بر آید .

کلیدواژه‌ها

 منابع:                                                                                                                  
۱- ایان باربور . (۱۳۹۴) .علم و دین، ترجمه بهاء الدین خرمشاهی ، تهران ، مرکز نشر دانشگاهی .
۲- اعوانی شهین .(۱۳۸۹). ، آیا فایده گرایی همان لذت گرایی است؟(بررسی دیدگاه بنتام و میل) ، فصلنامه تاملات فلسفی ،شماره 6 .
۳-آنتونی بارنت(۱۳۶۳).انسان به روایت زیست شناسی، ترجمه محمد رضا باطنی و ماه طلعت نفر آبادی، چاپ دوم ، تهران ، نشر نو .
۴- باتامور تام(۱۳۷۰)، مکتب فرانکفورت، ترجمه حسینعلی نوذری، تهران: نشر نی.
۵- جان مک کویری.(۱۳۷۵). تفکر دینی در قرن بیستم،ترجمه عباس شیخ شعاعی، محمد محمد رضایی، اول،  جلد اول، قم ، دفتر تبلیغات اسلامی.
۶-خسرو پناه عبدالحسین(۱۳۸۱).کلام جدید، مرکز مطالعات و پژوهش های فرهنگی حوزه علمیه قم، چاپ دوم .
۷--راسل برتراند. (۱۳۸۴).شرح انتقادی فلسفه لایبنیتس، ترجمه ایرج قانونی، تهران، نشر نی.
۸- سلیمان پناه سید محمد .(۱۳۷۸). دین و علوم تجربی : کدامین وحدت؟! ، فصلنامه حوزه و دانشگاه (روش شناسی علوم انسانی)، شماره ۱۹.
۹-شولتز دوان،شولتز سیدنی الن.(۱۳۸۲).تاریخ روان شناسی نوین،ترجمه علی اکبر سیف و همکاران ،چاپ دوم ،تهران ، دوران.
۱۰- شوقمند عباس.(۱۳۷۸). دین در عهد علم، فصلنامه پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، پ1378، شماره ۲۰.
۱۱- قراملکی احد فرامرز. (۱۳۷۳). موضع علم ودین در خلقت انسان، چاپ اول، تهران ، موسسه فرهنگ آرایه.
۱۲- لایبنیتس، گوتفرید ویلهلم. (۱۳۷۵) . منادولوژی، ترجمه یحیی مهدوی، تهران ، خوارزمی .             
۱۳—ولی یاری، رضـا. (۱۳۸۶).جهان و تأملات فیلسوف ، گزیده های از نوشته های آرتور شوپنهاور، ج1 ،تهران، نشر مرکز.
1-Barton, Ruth (1990). “An Influential Set of Chaps: The X-Club and Royal Society Politics, 1864–85,” British Journal for the History of Science, 23.
2-Harrison, Peter (2006). “Science and Religion: Constructing the Boundaries,” The Journal of Religion, 86 (1).
 
3- Schopenhauer, Arthur, (1977) The World as Will and Idea, V.1, Translated by R. B. Haldane and J. Kemp, V.1, (Fourth Edition) London, AMS Press.
4-Stepansky, p, (1983). In Freud’s Shadow, Analytic Pres
5-Woolhous, R.S. (1993). The Concept of Substance in Seventeenth–Century Metaphysics, London & New York: Routledge.
6- Wulff, David M., 1997, Psychology of Religion: Classic and Contemporary, New York: John Wiley & Sons, INC.