Document Type : Original Article


Professor of Philosophy at Allameh Tabatabai University


In this paper, it is intended to show that monotheistic religions that believe in the existence of God and the event of resurrection can express that religions that deny these two facts are out of the circle of truth, because these two beliefs are based on objective realities, not subjugative matters that are the basis of the claims and arguments of pluralists. Then, the basic conditions of religiosity, i.e. worship and ethics-based behaviors, will be explained. Since religious beliefs and behaviors of believers of different religions are influenced by many non-optional factors, it is not easy to judge their faithful lives and in this regard, it is neither possible to defend pluralism nor exclusivism. However, the diversity of non-optional faithful lives does not contradict the fundamental beliefs of any religion to be evaluated rationally. Therefore, a religion that can achieve the greatest success in rational examination of its fundamental beliefs can speak of its truth against other religions.


اخوان، مهدی (1392) «کثرت گرا یی جان هیک و نظریه ارجاع» جستارهای فلسفه دین، سال دوم شماره سوم، پاییز 1292، صص 13-1
بیسینگر، دیوید (1394) تنوع دینی در دانشنامه فلسفه استنفورد، ترجمه مهدی اخوان، تهران؛ ققنوس
دگارت، رنه (1376) «اصول فلسفه» در فلسفه دکارت منوچهر صانعی دره بیدی، انتشارات بین المللی الهدی؛تهران
گیسلر، نورمن ( 1391) فلسفه دین، ترجمه حمیدرضا آیت اللهی، انتشارات حکمت و پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران
لگنهاوزن، محمد (1379) اسلام و کثرت گرایی دینی، ترجمه نرجس جواندل، انتشارات طه، قم.
مطهری، مرتضی (1372) عدل الهی، تهران، انتشارات صدرا
نجفی، محمدجواد؛ محمدی، جواد (1393) «کثرت گرایی دینی؛ بررسی و تحلیل تطبیقی دیدگاه استاد مطهری و کارل رانر» پژوهش های فلسفی-کلامی، مجله دانشگاه قم، سال شانزدهم، شماره اول، پاییز 1393
Basinger, David, "Religious Diversity (Pluralism)", The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Winter 2020 Edition), Edward N. Zalta (ed.), URL = <>.
Hick, John, 1989, An Interpretation of Religion: Human Responses to the Transcendent, New Haven: Yale University Press.
Hick. John, 1997b, “The Possibility of Religious Pluralism: A Reply to Gavin D’Costa,” Religious Studies, 33: 161–166.
Runzo, J., 1988, “God, Commitment, and Other Faiths: Pluralism vs. Relativism,” Faith and Philosophy, 5: 343–364.
Smart, Ninian. (1983). World Views, Crosscultural Explorations of Human Beliefs. New York: Charles Scribner’s Sons.
Smart, Ninian. (1993). The world’s religions. London: Cambridge.