جستاری در باب خداشناسی در اندیشة ناگارجونه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار ادیان و عرفان تطبیقی دانشگاه تهران

2 کارشناس ارشد ادیان و عرفان تطبیقی دانشگاه تهران

چکیده

بررسی نحوة مواجهة ناگارجونه با مسئلة خدا و شناخت او نشان می‌دهد که توسل به دیدگاه‌های الاهیاتی‌ای چون خداباوری، الحاد، لاادری‌گرایی، و وحدت وجود نمی‌تواند برداشت درستی از دیدگاه مکتب مادهیمیکه در باب وجود خداوند را فراروی ما نهد. ناگارجونه در پی آن است با تحلیلی نقادانه به سراغ تصوری برود که عامة مردم از مفهوم خدای شخصی دارند. این مقاله می‌کوشد براهین ناگارجونه را به شیوة فلسفة دین نظام‌مند کند و در اختیار خوانندگان قرار ‌دهد. رویکرد حقیقی مکتب مادهیمیکه به وجود خداوند برخلاف آن‌چه مرسوم شده نه رویکردی توحیدی است و نه رویکردی الحادی؛ توحیدی نیست، چون این مکتب نمی‌گوید «خدا وجود دارد» و الحادی هم نیست، زیرا از گزارة «خدا وجود ندارد» نیز دفاع نمی‌کند و هر دو را غیر عقلانی می‌داند. این رویکرد توجه محققان اندیشه‌های مکتب مادهیمیکه را در گذشته به خود جلب نکرده و امید است که این جستار بتواند فهم بهتری از تلقی مکتب بودایی مادهیمیکه در باب مسئلة وجود خداوند به دست بدهد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Nagarjuna's Approach on the Question of God's Existence

نویسندگان [English]

  • Qorban Elmi 1
  • Mohammad Hossein Mohammadpour 2
چکیده [English]

This paper aims at studying Nagarjuna's approach on the question of God's existence. The study reveals that resorting to theological views such astheism, atheism, agnosticism and pantheism cannot present a correct understanding of God's existence from Madhyamika's perspective. By making a critical analysis, Nagarjuna attempts to reach an idea of a personal God that the public have. This paper tries to systematize Nagarjuna's arguments with a method of philosophy of religion. Unlike what is believed, Madhyamika's real approach on the existence of God is neither monotheistic nor atheistic; because this school accepts neither the statement "there is God' nor the statement "there is no God'.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Nagarjuna
  • God
  • Buddhist philosophy
  • theism
  • atheism
  • agnosticism
  • Pantheism