جستارهای فلسفه دین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دکتری فلسفه دین، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

چکیده

بررسی اعتبار معرفت‌شناختی درک عرفانی، بخشی از مباحث فلسفۀ دین معاصر را به خود اختصاص داده است. در این مقاله، نخست به سابقۀ تاریخی این مباحث اشاره می‌شود و پس از آن، ازطریق اشاره به چالش تبیین‌های علمی از تجارب دینی و عرفانی، لزوم چرخش عقل‌گرایانه ‌ـ‌ هستی‌شناسانه به منظور بررسی اعتبار معرفت‌شناختی ادراکات عرفانی نشان داده می‌شود. درادامه، طی سه بخش، دیدگاه‌های علّامه طباطبایی در سه حوزۀ «جایگاه درک عرفانی در معرفت‌شناسی دینی»، «هستی‌شناسی ادراک و اعتبار» و «معیار اعتبار درک عرفانی و سیر انفسی» تقریر می‌شود. درنهایت، بر مبنای دیدگاه‌های علّامه طباطبایی در این سه حوزه، دفاع عقل‌گرایانه ـ هستی‌شناسانۀ وی از اعتبار معرفت‌شناختی درک عرفانی از طریق سیر انفسی، صورت‌بندی می‌شود.

کلیدواژه‌ها

منابع
استیس، والتر ت (1392). عرفان و فلسفه، ترجمۀ بهاءالدین خرمشاهی، تهران: سروش.
جیمز، ویلیام (1393). تنوع تجربۀ دینی، ترجمۀ حسین کیانی، تهران: انتشارات حکمت.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1368). الحکمة المتعالیة فى الاسفار العقلیة الاربعة، جلد 3.9 جلد، قم: المکتبة المصطفوی.
طباطبایی، سیّدمحمدحسین (1378). ترجمۀ تفسیر المیزان، ترجمۀ سیّد محمدباقر موسوی همدانی، جلد 6.20 جلد، قم: جامعه مدرسین حوزۀ علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامی.
طباطبایی، سیّدمحمدحسین (1383).راز دل: شرحی بر منظومۀ «گلشن راز»، سرودۀ «نجم‌الدین شیخ محمود شبستری»، تهران: احیاء کتاب.
طباطبایی، سیّدمحمدحسین (1387أ).  اصول فلسفه رئالیسم، ترجمۀ هادی خسروشاهی، قم: بوستان کتاب.
طباطبایی، سیّدمحمدحسین (1387ب). نهایةالحکمة. ترجمه و شرح  علی شیروانی، جلد 3. 3 جلد، قم: دارالفکر.
طباطبایی، سیّدمحمدحسین (1387ج). مجموعه رسائل. جلد 2. 3 جلد، قم: بوستان کتاب قم (انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزۀ علمیه قم).
طباطبایی، سیّدمحمدحسین (1387د). معنویت تشیّع به ضمیمۀ چند مقالۀ دیگر، ویرایش محمد بدیعی، قم: تشیّع.
طباطبایی، سیّدمحمدحسین (1388أ). انسان از آغاز تا انجام، ترجمۀ صادق لاریجانی، قم: بوستان کتاب قم (انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزۀ علمیه قم).
طباطبایی، سیّدمحمدحسین (1388ب). نهایةالحکمة. جلد 2. 2 جلد،قم: موسسۀ النشر الاسلامی.
طباطبایی، سیّدمحمدحسین (1392). شیعه در اسلام، قم: بوستان کتاب قم (انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزۀ علمیه قم).
طباطبایی، سیّدمحمدحسین (1420). بدایة الحکمة، ترجمۀ عباسعلی زارعی سبزواری، قم ـ ایران: جماعۀ المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم، مؤسسة النشر الإسلامی.
فعالی، محمدتقی (1389). تجربۀ دینی و مکاشفه عرفانی، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.
کاکایی، قاسم (1391). وحدت وجود به روایت ابن‌عربی و مایستر اکهارت، تهران: هرمس.
گیسلر، نورمن (1391). فلسفۀ دین، ترجمۀ حمیدرضا آیت‌اللهی، تهران: حکمت.
مطهری، مرتضی (1387). مجموعه آثار استاد شهید مطهری، جلد 26. 30 جلد، تهران: صدرا.
 
Alston, William P. (1993). Perceiving God: The Epistemology of Religious Experience, Edición: 1. Ithaca, NY: Cornell University Press.
Barrett, Justin L (2004). Why Would Anyone Believe in God?, AltaMira Press.
Bloom, Paul (2007). “Religion Is Natural”, Developmental Science 10 (1): 147–151.
Fales, Evan (1996). “Scientific Explanations of Mystical Experiences: II. The Challenge to Theism”, Religious Studies, 297–313.
Gellman, Jerome (2019). “Mysticism.” In The Stanford Encyclopedia of Philosophy, edited by: Edward N. Zalta, Summer 2019. Metaphysics Research Lab, Stanford University.
https://plato.stanford.edu/archives/sum2019/entries/mysticism/.
Goodman, Russell (2017).“William James.” In The Stanford Encyclopedia of Philosophy, edited by: Edward N. Zalta, Winter 2017. Metaphysics Research‌ Lab, ‌Stanford ‌University.
https://plato.stanford.edu/archives/win2017/entries/james/.
Lewis, David (1994).“Reduction of Mind. “IN Companion to the Philosophy of Mind, edited by: Samuel Guttenplan, 412–31. Blackwell.
Russell, Paul, and Anders Kraal (2020). “Hume on Religion.” In The Stanford Encyclopedia of Philosophy, edited by: Edward N. Zalta, Spring 2020. Metaphysics Research Lab, Stanford University.
https://plato.stanford.edu/archives/spr2020/entries/hume-religion/