نظریۀ کاربردی معنا و تأثیر آن در معرفت‌شناسی دینی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه فلسفه و کلام دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه امام صادق (ع)

چکیده

در فلسفۀ زبان از نظریات معناداری سخن به‌میان می‌آید. یکی از مهم‌ترین نظریات در این حیطه نظریۀ «کاربردی» است. براساس نظریۀ کاربردی، معنای یک لفظ چیزی جز کاربرد آن لفظ در زبان نیست. در این نظریه، زبان خصوصی وجود ندارد و معناداری به‌مثابة امری اجتماعی در یک جامعۀ زبانی تحقق پیدا می‌کند. در هریک از جامعه‌های زبانی با توجه به زمینه‌های مختلف، قواعدی نانوشته وجود دارد که افراد آن جامعه ناخودآگاه از آن‌ها پیروی می‌کنند و از‌این‌طریق کلمات به صورت‌های گوناگون معنا می‌یابند. یک لفظ در زمینه‌های مختلف معانی گوناگونی دارد که این معانی بدون این‌که وجه اشتراک ذاتی همگانی داشته باشند در یک طیف قرار می‌گیرند. نظریۀ کاربردی معنا در دو حیطه بسیار اثرگذار است. نخست، در حیطۀ استدلال‌آوری دربارة باورهای دینی و دوم، تکثرگرایی در باورهای دینی است. باتوجه به تمایز زمینة گفت‌وگوی علمی و زمینۀ گفت‌وگوی دینی سخن‌گفتن از اثبات خداوند اشتباه است؛ زیرا از نظر یک خداگرا خداوند یک اسم خاصِ دارای مصداق یگانه است و نه یک لفظ دال بر معنایی کلی که وجود مصداق برای آن نیازمند اثبات باشد. طرف‌داران نظریۀ «کثرت‌گرایی دینی» هم‌چون هیک و هیم با تمسک به نظریۀ کاربردی معنا، معانی متفاوت خداوند را، در ادیان و مذاهب مختلف، متعارض نمی‌دانند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Use Theory of Meaning and its Influence on Religious Epistemology

نویسنده [English]

  • Reza Akbari
Associate Professor of Philosophy at Imam Sadeq University
چکیده [English]

Use theory of meaning is an important theory in the realm of philosophy of language. According to this theory meaning of an expression is nothing but its use in the language. Meaning is a social fact that appears in a language game. So there is no room for private language. In any forms of life there are unwritten rules that the contributors of that form of life follow them and give the words meaning. Thus one expression may find different meanings in different contexts in a way that these meanings don’t have any essential common core but shaping a meaning spectrum. Use theory of meaning has a huge influence on two subjects which are the argumentation about the religious beliefs and religious pluralism. Using this theory one should accept that God has different meaning for a theist and an atheist. A theist regards this word as a word denoting a unique real being but an atheist regards this word as a universal word which may have real extension or not. So an atheist find himself justified in believing the need of argument for the existence of God. The advocates of religious pluralism like John Hick and Mark Heim by applying use theory of meaning find themselves justified in accepting religious pluralism as a true theory.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Use theory of meaning
  • religious epistemology
  • Fideism
  • Pluralism
  • Wittgenstein
  • John Hick
  • Mark Heim