نظریة تمثیل ـ تأویل در اندیشة فارابی به‌مثابة ابزاری زبانی برای پیوند دین و فلسفه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری حکمت متعالیه، دانشگاه تربیت مدرس

2 استاد گروه فلسفه و حکمت، دانشگاه تربیت مدرس

3 دانشیار گروه فلسفه و حکمت، دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

دیدگاه فارابی دربارة پیوند دین و فلسفه را می‌توان در دو مقام پدیداری، و فهم مورد بررسی قرار داد؛ نسبت دین و فلسفه در مقام پدیداری از حیثیات مختلفی تشکیل شده است که در برخی دین و فلسفه واحد هستند و در برخی دیگر فلسفه مقدم بر دین است. در این مقام دین و فلسفه از حیث منشأ، فاعل شناسا و مسائل واحد هستند، اما فلسفه از حیث زبان و زمان بر دین مقدم است. بر اساس گذار فارابی از رویکردی طبیعی به رویکردی وحیانی، در دیدگاه وی دربارة نحوة تقدم فلسفه بر دین از حیث زبان، دو نسخة اصلی قابل تشخیص است که از آن‌ها با عنوان «تقدم منطقی» و «تقدم معرفت‌شناختی» یاد می‌شود. از مجموع دیدگاه فارابی دربارة نسبت دین و فلسفه در مقام پدیداری با عنوان «تمثیل» یاد می‌شود و مهم‌ترین عنصر این مقام، تقدم فلسفه بر دین از حیث زبان است که با وجود تمایز نسخه‌ها، در مبانی اصلی مشترک هستند. بر اساس این نظریه دین عبارت است از مثالات محاکی فلسفه که با روش‌های اقناعی سروکار دارد. اما دین و فلسفه در مقام فهم نیز دارای تعاملاتی هستند که از آن با عنوان «تأویل» یاد می‌شود. بر این اساس برای دست‌یابی به فلسفة دینی می‌توان با استفاده از روش‌های تأویلی مورد نظر فارابی به حقایقی فلسفی که مثالات محاکی از آن‌ها حکایت می‌کنند، دست یافت.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Representation - Interpretation Theory in Farabi's Thought as a Language Tool for Linking Religion and Philosophy

نویسندگان [English]

  • Zoheir Ansarian 1
  • Reza Akbarian 2
  • Lotfollah Nabavi 3
چکیده [English]

Farabi's view about the relationship between religion and philosophy can be studied in two stages: the creation and understanding stages. The relationship between religion and philosophy in the creation stage has different dimensions, some of which consider philosophy and religion as identical and some others believe that philosophy has priority over religion. In the stage of creation, the origin, the subjects and problems of philosophy and religion are the same, but in terms of language and time philosophy have priority over religion.Based on Farabi’s transition from a natural approach to revelatory approach, there are two versions of the approach prioritizinglanguage of philosophy which are known as "logical priority" and "epistemological priority". Farabi's view about the relationship between religion and philosophy in the creation is called “representation" whose most important element is prioritization of language priority of philosophy over religion. Despite the distinction between the two versions, the basic principles are the same. According to this theory, the religion is mimesis of philosophy that deals with persuasive methods. Nonetheless, religion and philosophy has some relation in the understanding stage too which is called "interpretation”. Accordingly, interpretation methods adopted by Farabi can be used to achieve religious philosophy and philosophical truths.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Farabi
  • Religion
  • philosophy
  • logical priority
  • temporal priority
  • epistemological priority
  • Representation
  • Interpretation