تحلیل ویژگی‌های عقلانی برهان جهان‌شناختی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار فلسفه، دانشگاه خوارزمی

چکیده

اهمیت پرسش از هستی خدا و تأثیرات گستردة آن در کلیت زندگی انسان، باعث تلاش فیلسوفان و متکلمان برای ارائة برهانی عقلانی در این خصوص شده است که براهین متنوعی چون برهان‌های وجودی، فطرت، حدوث، حرکت، نظم، اخلاقی، و جهان‌شناختی از این جمله‌اند و از قرون گذشته تاکنون با تعابیر و تفاسیر گوناگونی ارائه شده و می‌شوند. در این میان، برهان جهان‌شناختی، از جهات چندی دارای اهمیت است که باعث مهم‌ترشدن آن و تقربش به نوعی برهان عقلانی و جهان‌شمول شده است: 1. در سنت فلسفی غربی و اسلامی، این برهان در مقایسه با دیگر براهین، از جانب فیلسوفان و متکلمان بیش‌تری مورد استفاده واقع شده و تنوع بیش‌تری از تقریرها را به خود اختصاص داده است؛ 2. این برهان دارای خصوصیات مشترک دینی، کلامی، و فلسفی است، لذا اکثر متکلمین با استفاده از روش‌های فلسفی و کلامی آن را به‌کار برده‌اند؛ 3. این برهان از فهم عقلانی نسبتاً عمومی آغاز کرده و اصول واقعیت هستی و علیت و وابستگی علت به معلول را محور استدلال خود قرار داده، که آن با تعابیر گوناگون برای اکثریت مردم قابل فهم است؛ 4. در این برهان از وجود معلول و وابستگی آن، وجود علت که در نهایت خداست، استفاده شده، یعنی سیر عقلانی از معلول به علت، که محور روش استدلالی این برهان است بسیار مناسب‌تر از سیر از علت به معلول است؛ 5. عدم وابستگی این برهان به براهین دیگر، در حالی که برخی از آن‌ها، چون برهان نظم، حرکت، و حدوث صرفاً با پذیرش برخی از مقدمات این برهان قابل استفاده هستند؛ 6. استفاده از حداقل اصول، چون پذیرش واقعیت و اصل علیت برای اثبات خدا و یگانگی او در این برهان؛ 7. مطابقت محتوا و مفاد این برهان، یعنی وابستگی و نیازمندی موجودات در این جهان و حاکمیت اصل علیت با واقعیت‌های خارجی در تحلیل عقلانی. در این مقاله ضمن نگاهی کوتاه به اهمیت برخی تقریرهای برهان در سنت فلسفی غرب و اسلام، تلاش می‌شود ویژگی‌های عقلانی آن در موارد مذکور بررسی و تحلیل شوند

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

An Analysis of Rational Virtues of Cosmological Argument

نویسنده [English]

  • Qodratollah Qorbani
چکیده [English]

The significance of contemplation in the existence of God and its extensive effects in human life has caused philosophers and the ologiansto try to offer some rational arguments in this regard. This has led to the development of different arguments, including ontological, innate, creation, motion, design, moral, and cosmological ones which have all received different interpretations throughout history. Among these rational arguments, cosmological argument seems to be more important due to the following reasons: a) Cosmological argument, in comparison to other ones, has been used by more philosophers and theologians in both Islamic and Western traditions; b) It has a lot in common with philosophy, theology, and religion; therefore, many theologians have taken philosophical and theological approaches to its application; c) It is rooted in a relatively common rational understanding and based on some principles like actual existence, causation, and dependency of effect on cause;d) It demonstrates the existence of cause, namely God, by demonstrating the existence of effect;a method more appropriate than the one that proves the existence of effect through the existence of cause; e)It is independent of other arguments; f) It uses the least number of principles to prove the existence of God; and g) It corresponds with external facts. This paper seeks to shed light on some of its explanations and rational virtues in Islamic and Western philosophies.

کلیدواژه‌ها [English]

  • cosmological argument
  • causation
  • contingent
  • Necessity
  • principle of actuality
  • ontological possibility
  • essential possibility