جستارهای فلسفه دین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری رشته فلسفه حقوق، دانشگاه باقرالعلوم ع

2 دانشیار دپارتمان فلسفه اسلامی و کلام دانشگاه پیام نور مرکز قم

3 استادیار دپارتمان فلسفه اسلامی و کلام دانشگاه پیام نور، مرکز قم

10.22034/rs.2021.36209.1430

چکیده

پرسش از رابطه دین و اخلاق قدمتی به درازای تاریخ فلسفه و اندیشه دارد، در بین نظریات مطرح شده در باب این مسأله، نظریه امر الهی همواره در طول تاریخ یکی از کم‏شمار ترین طرفداران را داشته و آماج حملات و انتقادات شدید قرار گرفته است، در این مقاله دو استدلال علیه این نظریه را بررسی کرده ایم، استدلال اول علیه نظریه آدامز که مشهورترین طرفدار معاصر این نظریه است، طراحی شده و در نوشتار حاضر نشان داده ایم که آدامز در پاسخ به این استدلال دچار مشکلات وخیمی ست ، در ادامه نیز استدلال دومی که اخیرا توسط برخی فیلسوفان دین و اخلاق، از جمله موریستون، علیه این نظریه اقامه شده است را بیان کرده ایم ادعای مقاله آن است که اولا هر چند نظریه آدامز در مواجهه با استدلال اول با مشکلات جدی‏ای روبروست ولی با انجام تغییرات و اصلاحاتی، همانند آنچه ویرنگا پیشنهاد داده، می تواند به نحو رضایتبخشی از نظریه‏اش دفاع کند، ثانیا با طرح اشکالاتی نسبت به دفاع موافقان و مخالفان استدلال دوم، روشن کرده‏ایم که هیچیک در تلاش‏هایشان کامییاب نبوده‏اند. این مقاله با استفاده از روشی تحلیلی به قضاوت در باب جدال میان طرفداران و مخالفان دو استدلال علیه نظریه امر الهی پرداخته است.

کلیدواژه‌ها

منابع
1-     افلاطون، 1367، دوره آثار افلاطون، ترجمه محمد حسن لطفی و رضا کاویانی، چاپ دوم، تهران: انتشارات خوارزمی.
2-     ابن احمد، عبدالجبار، 1962، المغنی فی ابواب التوحید و العدل، ج 6، قاهره: دارالمصریة لالتألیف و الترجمه.
3-     حلّی، حسن بن یوسف، 1399، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، بیروت: مؤسسة الاعلمی للمطبوعات.
4-     شفق، نجیب الله، 1391، نظریه امر الهی اصلاح شده با تقریر رابرت آدامز، معرفت اخلاقی، 12، 5-24.
5-     غفوریان، مهدی؛ صادقی، مسعود؛ حسینی، مالک، 1395، نظریه اصلاح شده امر الهی: دیدگاه آدامز در باب رابطه امر الهی و الزام اخلاقی، پژوهشنامه فلسفه دین، 28، 201-222.
6-     موسوی، سیده منا؛ جوادی، محسن، 1388، راهکار رابرت مری هیو آدامز در دفاع از نظریه امر الهی، قبسات، 53، 113-138.
7-     مصباح یزدی، محمدتقی، 1389، مجموعه آثار آیت الله مصباح یزدی (مشکات)-فلسفه اخلاق، تهران: شرکت چاپ و نشر بین الملل.
8-     مصباح یزدی، محمد تقی، 1394، نقد و بررسی مکاتب اخلاقی، چاپ پنجم، قم: انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره.
9-      Admas, Robert. (1987). The Virtue of Faith and Other Essays in Philosophical Theology, New York, USA: Oxford University Press.
10-   Adams, Robert. (1999). Finite and Infinite Goods: A Framework for Ethics, New York, USA: Oxford University Press.
11-   Brogaard, Berit and Salerno, joe. (2012). ‘Remarks on Counterpossibles’. Synthese. 190, 639-690.
12-   Cudworth, Ralph. (1996). A Treatise Concerning Eternal and Immutable Morality, Cambridge: Cambridge University Press.
13-   Davidson, Matthew, God and Other Necessary Beings, The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Fall 2019 Edition), Edward N. Zalta (ed.), URL = <https://plato.stanford.edu/archives/fall2019/entries/god-necessary-being/>.
14-   Davis, Richard and Franks, Paul, (2014). ‘Counterpossibles and the ‘Terrible’ Divine Command Deity’. Religious Studies, 51, 1-19.
15-   Harrison, Gerald K. (2015). ‘The Euthyphro, Divine Command Theory and Moral Realism’, Philosophy, 90, 107 – 123.
17-   Hill, Scott. (2012). ‘Richard Joyce's New Objection to the Divine Command Theory’. Journal of Religious Ethics, 38, 189-196.
18-   Idziak, Janine Marie, 2010, Divine Command Ethics, in ‘A Companion to Philosophy of Religion’ Edited by C. Taliaferro, P. Draper, P. L. Quinn, Second Edition, Ch68, Sussex, Wiley-Blackwell.
19-   Ichikawa, Jonathan, 2010,  Explaining Away Intuitions, Studia Philosophica Estonica: 2.2, 94–116
20-   Joyce, Richard. (2002). ‘Theistic Ethics and the Euthyphro Dilemma’. Journal of Religious Ethics. 30, 49-75.
21-   Kment, B. (2006a). Counterfactuals and explanation. Mind, 115, 261–310.
22-   Kment, B. (2006b). Counterfactuals and the analysis of necessity. Philosophical Perspectives, 20, 237–302.
23-   Lampert, Fabio. (2019). ‘Wierenga on Theism and Counterpossibles’. Philosophical Studies. 176, 693-707.
24-   Lewis, David. (1973). Counterfactuals, Massachusetts, USA: Harvard University Press.
25-   McGrath, Matthew and Frank, Devin. (2018). Propositions. The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Spring 2018 Edition), Edward N. Zalta (ed.), URL = <https://plato.stanford.edu/archives/spr2018/entries/propositions/>.
26-   Miller, C. (2013). Euthyphro Dilemma. In International Encyclopedia of Ethics, H. Lafollette (Ed.).
27-   Morris, Thomas. (1987). Anselmian Explorations, Notre Dame: University of Notre Dame Press.
28-   Morris, Thomas V. and Christopher Menzel, 1986, “Absolute Creation”, American Philosophical Quarterly, 23, 353–362.
29-   Morriston, Wes. (2009). ‘What if God commanded something terrible? A worry for divine-command meta-ethics’. Religious Studies. 45, 249-267.
30-   Morriston, Wes. (2012). ‘God and the ontological foundation of morality’. Religious Studies, 48, 15-34.
31-   Murphy, Mark. (2019). Theological Voluntarism. The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Summer 2019 Edition), Edward N. Zalta (ed.), URL = <https://plato.stanford.edu/archives/sum2019/entries/voluntarism-theological/>.
32-   Murphy, Mark. (2012). ‘Restricted Theological Voluntarism’. Philosophy Compass, 10, 679–690.
33-   Nolan, Daniel. (1997). ‘Impossible Worlds: A Modest Approach’. Notre Dame Journal of Formal Logic, 38, 535-572.
34-   Page, Ben. (2018). ‘Dis-positioning Euthyphro’, International Journal for Philosophy of Religion. 84, 31-55.
35-   Pearce, K., & Pruss, A. (2012). ‘Understanding omnipotence’. Religious studies, 48, 403–414.
36-   Sheridan, Patrica. (2016). Lock’s Moral Philosophy, The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Spring 2020 Edition), Edward N. Zalta (ed.), URL = <https://plato.stanford.edu/archives/spr2020/entries/locke-moral/>.
37-   Vander Laan, D. (2004). Counterpossibles and similarity. In F. Jackson & G. Priest (Eds.), Lewisian themes (pp. 258–276). Oxford: Oxford University Press
38-   Weiss, Yale. (2017). ‘Semantics for Counterpossibles’. Australasian Journal of Logic, 14, 383-407.
39-   Wielenberg, Erik. (2016). ‘Euthyphro and moral realism: a reply to Harisson’, Sophia, 55, 437-449.
40-   Wierenga, Edward. (1983). ‘A defensible divine command theory’, Nous, 17, 387–487.
41-    Wierenga, Edward. (1989). The Nature of God An Inquiry Into Divine Attributes. New York, USA: Cornell University Press.
42-   Wierenga, Edward. (1998). ‘Theism and counterpossibles’. Philosophical Studies, 89, 87-103.