جستارهای فلسفه دین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی گروه فلسفه دانشگاه خوارزمی

2 دانشجوی دکتری رشته کلام، فلسفه دین و مسائل جدید کلامی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی، تهران.

10.22034/rs.2021.35644.1424

چکیده

زندگی اجتماعی بشر در میان آرمان کامیابی ابدی و آرمان­شهر محفوف به عدل و صلح از یک سو، و رنج ناشی از واقعیات تلخ حیات جمعی او مانند مرگ، استثمار، فقر و ... از سوی دیگر، ذهن بسیاری  را برای ارضای گرایش­های اُتوپیایی و غلبۀ بر رنج و شر، به خود مشغول کرده است. فیلسوفان دین،­ روان­شناسان و جامعه­شناسان همگی در­پی نسخه­ای راه­گشا جهت امید­بخشی در پرتو آینده­ای روشن برای بهبود زندگی جای مردم بوده­اند. انگارۀ "وعده" شاید از مهمترین مفاهیم پرکاربرد در نظریات علوم انسانی و بویژه کتب مقدس بوده است. مولتمان که در بحبوحۀ آشوب جنگ جهانی دوم و اوج نومیدی مردم از فرهنگ مدرنیته و الهیات فرهنگی اروپا، الهیات امید را با تأکید بر وعدۀ فرجام­شناختی نوشت، درپی تدوین دکترین سنتز شده­ای از مارکسیسم و مسیحیت، آیندۀ موعود تاریخ حیات بشر را با خوانشی بدیع از تثلیث اجتماعی همراه ساخت و در ملکوت عدل و صلح خدای عهدین گره زد، نیز وعدۀ فرجام­شناختی را در کنار ایمان به خدا که در رویداد منحصر بفرد صلیب و رستاخیز مسیح محقق گردید، زمینه داوری اخلاقی و محبت خدا به انسان دانست. این مقاله با روش تحلیلی اسنادی با بررسی مهمترین آثار دورۀ اول الهیات یورگن مولتمان، الگوی ابتکاری مولتمان یعنی تفسیر "فرجام­شناختی وعده" را مهمترین چارۀ چالش بحران اجتماعی و الهیاتی جامعۀ مسیحی می­انگارد؛ لذا تبیین و تحلیل چیستی وعدۀ فرجام­شناختی، چرایی و خاستگاه فلسفی و الهیاتی وعده، زمان بروز و ظهور آن از یک سو و رابطۀ وعده با ایمان، عشق، امید و عمل از جمله مسائلی هستند که نگارندگان این مقاله در پی تحلیل و بررسی آن از دیدگاه مولتمان در الهیات مسیحی می باشند.

کلیدواژه‌ها

الف- منابع فارسی

1.آگوستین, قدیس. 1392. شهر خدا. با ترجمه حسین توفیقی. قم: انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب.
2.پور محمدی, نعیمه. 1392. “تئودیسه مبتنی بر صلیب.” هفت آسمان 60: 91-110.
3.تورانی, اعلا. 1386. “خدا از چشم انداز پاننبرگ.” حکمت و فلسفه دوم و سوم: 91-102.
4.حجاریان, سعید. 1380. از شاهد قدسی تا شاهد بازاری: عرفی شدن دین در سپهر سیاست. تهران: طرح نو.
5.رضایی, مهین. 1372. “نگاهی به کتاب تئودیسه.” کیهان اندیشه(نقد متون) 52: 169-172.
6.سیار, پیروز, مترجم. 1396. عهد جدید بر اساس کتاب مقدس اورشلیم. تهران: نشر نی.
7.سیار, پیروز, مترجم. 1387. کتاب مقدس. عهد جدید فارسی. تهران: نشر نی.
8.عالمیان, علی اکبر. 1397. “تحقق وعدۀ الهی در گرو اعمال ماست.” پاسدار اسلام 443-444 (فلسفه و کلام): 40-43.
9.فرستمن, جک, و شمس الملوک مصطفوی. 1382. “بولتمان و بارت.” هفت آسمان 77-94.
10.فرگوسن, دیوید. 1382. رودلف بولتمان. با ترجمه انشاءالله رحمتی. تهران: گام نو.
11.قرشی،, سید علی اکبر . 1371. قاموس قرآن. جلد 7. تهران: دار الکتب الإسلامیه.
12.مرادی, محمدعلی. 1391. “به سوی تاریخ قدسی؛ نگاهی کوتاه به تاریخ قدسی در قیاس با تاریخ جهانی.” سوره اندیشه 246-247.
13.مصطفوی, حسن. 1380. تفسیر روشن. جلد 3. تهران: مرکز نشر کتاب.
14.مک گراث, آلیستر. 1392. درسنامه الهیات مسیحی. با ترجمه محمد رضا بیات و دیگران. جلد 2. 2 جلد. قم: دانشگاه ادیان و مذاهب.
15.—. 1392. درسنامه الهیات مسیحی. با ترجمه محمد رضا بیات و دیگران. جلد 2. 2 جلد. قم: دانشگاه ادیان و مذاهب.
16.میشل, توماس. 1377. “کلام مسیحی.” مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب اول: 74-75.
17.نصرتیان, رئوف. 1391. “آموزة فیض از عهد عتیق تا آگوستین: تفاوتها، شباهتها.” معرفت ادیان 3: 65-84.

ب- منابع انگلیسی

1. Allen, Michael. 2014. Common Places. Accessed 10 16, 2014.
2. Barth, Karl. 1980. The Epistle to the Romans. Edited by 2. Translated by Edwyn Haskyns. Oxford.
3. Bauckham, Richard. 1989. "Moltmann's Theology of Hope Revisited." Scottish Journal of Theology 42 (02 ): 199-214.
4. Bentley, Wessel. 2003. "The Kingdom of God in Moltmann’s eschatology: A South African perspective." University of Pretoria, September.
5. Bloch, Ernst. 2000. The Spirit of Utopia . 2. Translated by Anthony A Nassar. Stanford: Stanford University Press.
6. Brunner, Emil. 1956. Faith, hope and love. philadelphia: westmiister press.
7. Burnell f . Eckardt, jr. 1985. "A Comparison between Luther and Moltmann." Concordia Theological Quarterly 49: 19-29.
8. Chow, Alexander. 2016. Eschatology and World Christianity.
9. Cornelison, Robert T. 1993. "The Development and Influence of Moltmann's Theology." The Asbury Theological jornal 48: 109-120.
10. Cornelison, Robert T. 1993. "The Reality of Hope: Moltmann Vision for Theology." The Asbury Theological Jornal 48: 100-120.
11. Dare, Ben. 2012. "Foundations of ‘Ecological Reformation’:A Critical Study of Jurgen Moltmann’s Contributions towards a ‘New Theological Architecture’ for Environment Care." Cardiff University.
12. Gilbertson, Michael Robert. 1997. "See, I am making all things new : God and human history in the Book of Revelation and in twentieth-century theology, with particular reference to Wolfhart Pannenberg and Jurgen Moltmann." Durham: Durham Univers.
13. Grenz, Stanley J. 1990. "Reason for Hope." New York: Oxford University Press.
14. Gutierrez, Gustavo . 1973. A Theology of Liberation: History, Politics and Salvation. Translated by Inda Sister Caridad and John Eagleson. Maryknoll, N.Y.: Orbis.
15. Hart, Trevor A. 2000. The Dictunary of Historical Theeology . first. paternoster press.
16. Harvie, Timothy. 1999. "Ethics of Hope: The Moral Landscape of Jurgen Moltmann." B.Th., Canadian Bible College.
17. Huggins, Jonathan. 2015. "The living God and the Fullness of life." (Westminster John Knox Press.) Vol 1, , 787–789 (2015): 787–789.
18. McGrath, Alister E. 2013. Christan history: An Introduction. Edited by 1. Wiley-Blackwell.
19. McGrath, Alister E, and Joanna Collicutt M. 2007. The Dawkins delusion: atheist fundamentalism and the denial of the divine. Inter Varsity Press. www.ivpress.com.
20. Moltmann, Jurgen. 2007. A Broad Place: An Autobiography. Translated by Margaret Khol. London: Fortress Press, SCM Press.
21. —. 2000. Experiences in Theology: Ways and Forms of Christian Theology. Minneapolis: Fortress Press.
22. —. 1997. God for a Secular Society,The Public Relevance of Theology. Translated by Margaret Kohl. London: SCM Press.
23. —. 1985. God in Creation: An ecological doctrine of creation. Translated by Margaret Khol. london: SCM press.
24. —. 1993. The Church in the power of the spirit. 1. Fortress Press.
25. —. 1996. The Coming of God: Christian eschatology. London: SCM Press.
26. —. 1974. The Crucified God: The Cross of Christ as the Foundation and Criticism of Christian Theology. London: SCM Press.
27. —. 2016. The Living God the Fulness of Life. Translated by Margaret Kohl. World Council of Churches.
28. —. 1992. The Spirit of life: A universal affirmation. London: SCM Press.
29. —. 1981. The Trinity and the Kingdom of God: The doctrine of God. Translated by Margaret Kohl. London: SCM Press Ltd.
30. —. 1990. The Way of Jesus Christ: Christology in messianic dimensions. Translated by Margaret Kohl. London: SCM Press.
31. —. 1967. Theology of Hope: on the ground and the implications of Christian eschatology. Translated by Margaret Khol. Minneapolis: Fortress Press.
32. Moltmann, Jurgen. 2000. "What is Time? And how Do We Experience It?" Dialog: A Journal of Theology 39: 27-34.
33. Olson, Roger Eugene. 1984. Trinity and Eschatology: The Historical Bing of God in Theology of Wolfhart Panenberg. texas: rich university, Houston.
34. Rossi-Keen, Daniel e. 2008. "Jurgen Moltmann’s doctrine of God: The trinity beyond metaphysics." Studies in Religion Sciences Religieuses 73/3-4: 447-463.
35. Schweitzer, Don. 1995. "Jurgen Moltmann’s theology as a theology of the cross." Studies in religion/ sciences religieuses 24/1: 95-107.
36. Stander, Reinhardt . 2018. "A Promised Presence: A Systematic Theological inquiry into the Theodicy Question in the thought of Jürgen Moltmann and Paul S. Fiddes." Stellenbosch University, March.
37. Sturmt, Douglas. 1982. "Praxis and Promise: On the Ethics of Political." Ethics (The Univeisity of Chicago) 92: 733-750.
38. Von Harnack, Adolf. 1986. what is Christianity? Translated by Bailey Baily Sanders. Philadelphia: Fortress Texts in Modern Theology.
39. Vorster, Nico. 2007. "The problem of theodicy and the theology of the cross." In die Skriflig 41(2): 191-207.