جستارهای فلسفه دین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان

2 دانشیار گروه فلسفه و حکمت اسلامی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان

3 دانشیار گروه فلسفه دانشگاه زنجان

10.22034/rs.2021.33736.1409

چکیده

سرمدیت به‌معنای ‌‌«حیات نامحدود مستمر فرازمانی» در الهیات فلسفی کلاسیک، یکی از اوصافی است که خداوند به آن متصف می­شود؛ لکن برخی فیلسوفان به دلیل عدم انسجامی که در آن به‌نظر می­رسد، از این تعبیر فاصله گرفته­اند و قید «فرازمانی» را نامعقول دانسته­اند. سوئین‌برن نیز از این قید اجتناب کرده و معتقد است اگر سرمدیت خداوند به‌نحو فرازمانی تعبیر شود، مستلزم تالی­های فاسدی نظیر عدم امکان ارتباط خداوند با زمان، ناسازگاری با متن مقدس، هم‌زمانی پدیده‌های زمانیِ متقدم و متأخر، ناسازگاری با مقوله­های دینی مانند عفو و بخشش، مجازات و پاداش می­شود. سوئین‌برن جهت انسجام خداباوری کلاسیک، از سرمدیت فرازمانی به سرمدیت زمان‌مند گذر می‌کند. با بررسی دلایل وی، می‌توان گفت: نخست آن‌که سوئین‌برن بیش از حدّ به ظاهر متن مقدس توجه کرده و به‌عنوان متن­گرا، ظاهر شده است. درباب ارتباط خداوند فرازمان با زمان نیز می‌توان راه­حل­هایی دیگری مانند؛ جعلِ وجود زمان‌مند (رویکرد صدرایی) اندیشید. درباب هم­زمانی پدیده­های زمانی مختلف نیز می‌توان گفت پدیده­های زمانی، حقیقت­شان به‌نحو بسیط نزد خداوند حاضر است، نه وجود فیزیکی­شان؛ لذا حضور آن­ها نزد خداوند منجر به هم­زمانی پدیده­های متفاوت نمی­شود. هم‌چنین نقدهای سوئین‌برن بر استدلال­های طرفداران فرازمانی­بودن خداوند موجه به‌نظر نمی‌رسد. در‌نتیجه، باید گفت سرمدیت زمان‌مند سوئین‌برن، تقریر موجّهی جهت تبیین سرمدیت خداوند به‌نظر نمی‌رسد.

کلیدواژه‌ها

منابع

ارسطو (1389). مابعدالطبیعه (متافیزیک)، چ3، ترجمۀ: محمدحسن لطفی، تهران: طرح نو.

جر، خلیل (1384). فرهنگ لاروس، چ15، سیّد حمید طبیبیان، تهران: امیرکبیر.

صدرالدین شیرازی، محمد بن ­ابراهیم (1381). الحکمه­ المتعالیه فی الاسفارالاربعه، ج6،  احمد احمدی، تهران: انتشارات بنیاد حکمت اسلامی صدرا، چاپ اول.

کاپلستون، فردریک (1388). تاریخ فلسفۀ یونان و روم، ج1، ترجمة: سید جلال‌الدین مجتبوی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی سروش، چ6.

مطهری، مرتضی (1390)، درس‌های اسفار، ج2، تهران: انتشارات صدرا، چ7.

 

Aquinas (1974). Summa Theologica, Public Domain.

Aquinas (1981). Summa Theologica, Public Domain.

Aquinas (1956). Summa Contra Gentiles, Book Two: Creation. James Anderson. Noterdom Press.

Armstrong, A. (2008). Cambridge History of Later Greek and Early Medieval Philosophy, Cambridge University Press.

Boethius (2001). Consolation of­ Philosophy, Joel­ C. Reliance, Hackett Publishing Company, Inc.

Craig, W. (2001). God, ­Time and Eternity, The Coherence of Theism II: Eternity. Springer- Science+ Business Media, B.V.

 Dodd, C. (1953). New Testament Studies, Manchester University Press.

Fitzgerald, P. (1985). Stump and Kretzmann on Time and Eternity. The Journal of Philosophy, Inc. vol. 82, No.5 260-269, DOI: 10.2307/2026491.

Guthrie, W. K. C. (1969). A History of Greek Philosophy, The Pre-Socratic Tradition from Parmenides to Democritus, vol. 2, Cambridge University Press, London.   

Hasker, W. (1989). God, Time, and Knowledge. Cornell University.

Hughes, G. (1995). The Nature of God. Routledge.

Kenny, A. (1979). The God of Philosophers. Oxford University.

Kenney, A. (1969). Aquinas: Modern Studies in philosophy, A Collection of Critical Essays. Palgrave Macmillan.

Kim, E. (2010). Time, Eternity, and the Trinity: A Trinitarian Analogical Understanding of Time and Eternity. Pickwick Publication.

Moran, E. (2002). A People's History of English and American Literature.Nova Science Publisher, Inc, NewYork.

Morris, T. (1991). Our Idea of God, an Introduction to Philosophical Theology. Intervarsity Press.

Mullins, R. (2016). The End of the Timeless God. Oxford University Press.

Nash, R (1999). Life's Ultimate Questions, An Introdution to Philosophy. Michigan: Zondervan Publishing House. 

Padgett, A. (1992). God, Eternity and the Nature of Time. The Macmillan Press.

Pike, N. (1970). God and Timelessness, Routledge Kegan Paul.

Plato (1997). Complete Works, John M. Cooper, Hacket Publishing Company, Inc.

Stump, E & Kretzmann, N. (1981). "Eternity". The Journal Philosophy, Inc., Vol. 78, N.8, 429-458, DOI: 10.2307/2026047.

Stump, E & Kretzmann, N. (1991). "Prophecy, Past Truth, Eternity". Philosophical Perspectives, 5, Philosophy of Religion, 395-424, (DOI: 10.2307/2214103).

Sylwanowicz, M. (1996). Contingent Causality and the Foundations of Duns Scotus Metaphysics. Leiden.

Swinburne, R.(1993). The Coherence of Theism, Clarendon Press, Oxford.

Swinburne, R.(2008) Was Jesus God? Oxford University Press.

Swinburne, R. (2010) IS There A God? Oxford University Press.

Turetzky, P. (2002). Time, Problems of Philosophy. Routledge.

Wolterstorff, N. (2010). Inquiring about God. V1, Cambridge University press.