دین‌شناسیِ دورکیم در نگاه فرانظریه‌ای شریعتی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار پژوهشکده مطالعات اجتماعی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

چکیده

در این مقاله، نقد شریعتی بر جامعه‌شناسی دین دورکیم واکاوی شده است. این واکاوی نشان می‌دهد هر نظریه‌ای باید مورد بحث و نقد قرار گیرد و شریعتی نشان داده است که نظریة دورکیمی یکی از مهم‌ترین سرچشمه‌های جامعوی کردن مقولة دین است (که توانسته نحله‌های گوناگون ضدّ مذهبی را تقویت کند) و در این قالب، مسئلة «احساس دینی» در تاریخ بشر -که در ادبیات دینی از آن با مفهوم «فطرت» یاد می‌گردد- را نفی و مسخ کند و شریعتی با تفکیک بین «احساس دینی» و «روح اجتماعی» این نظریه را نقض کرده است؛ ثانیاً این رویکرد تئوریک شریعتی به ‌عنوان یک «چشم‌انداز کلاسیک» باید در جهان مطرح شود و این، به‌خودی‌خود، می‌تواند ایجاد سنّت مطالعات دینی در چهارچوب جامعه‌شناسی مبتنی بر رویکرد ایرانی با قرائت شریعتی را به منصة ظهور برساند. روش مطالعه در این مقاله، روش تجزیه و تحلیل متون است.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Ali Shariati's critique of Durkheim's sociology of religion

نویسنده [English]

  • Seyyed Javad Miri
Associate Professor, Institute of Social Studies, Institute of Humanities and Cultural Studies
چکیده [English]

In this article, the author has attempted to inquire about the relevance of Ali Shariati's critique of Durkheim's sociology of religion. There are innumerable studies on Durkheim and the Durkheimian sociology of religion but we have almost no comprehensive research on the Shariatian reading of the Durkheimian sociology of religion. Here, the author has worked on the notion of elementary form of religion as understood by Durkheim within the Shariatian frame of reference. Shariati argues that Durkheim has misunderstood the question of elementariness by equating the 'collective soul' and 'religious emotion' as in Shariati's view these two are fundamentally different in kind and substance. In other words, here the author is attempting to legitimize the Shariatian frame of reference while engaging the Durkheim's sociology of religion.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ali Shariati
  • critique of Durkheim
  • Sociology of Religion
منابع
شریعتی، علی (1388). مجموعة آثار: 14، تاریخ و شناخت ادیان (1)، تهران: شرکت سهامی انتشار.  
شاله، فیلیسین (1338). متافیزیک یا فلسفه اولی. ترجمه عبدالحسین نیک‌گهر؛ تبریز: انتشارات کتابخانه چهر.
میری، سید جواد (1397). در جستجوی نظریه‌های اجتماعی در گفتمان شریعتی. انتشارات نقد فرهنگ.
میری، سید جواد (1398). "معرفت‌شناسی در نگاه علّامه جعفری" حکمت معاصر، دورة 10، شماره 1، بهار و تابستان صص 1-15.
English & French Sources
 
Alatas, Syed Farid (2008). Alternative Discourses in Asian Social Science: Response to Eurocentrism. London: Sage Publication.
Alatas, Syed Farid (2013). Ibn Khaldun. Oxford University Press.
Durkheim, Emile (1912). Les Formes élémentaires de la vie religieuse. Paris, Alcan.
Giddens, Anthony (1971). Capitalism and Modern Social Theory: An Analysis of the Wirtings of Marx, Durkheim and Max Weber. Cambridge University Press.
Goldenweiser, A. A (1917). "Religion and Society: A Critique of Émile Durkheim's Theory of the Origin and Nature of Religion" The Journal of Philosophy, Psychology and Scientific Methods Vol. 14, No. 5 (Mar. 1), pp. 113-124.
Lévi-Strauss, Claude (1962). Le Totémisme aujourd’hui. Paris, PUF.
McLennan, Gregor (1984). "Critical or Positive Theory? A Comment on the Status of Anthony Giddens' Social Theory", Theory, Culture and Society Volume: 2 issue: 2, page(s): 123-129 Issue published: June 1.
Radcliffe-Brown, Alfred (1961). Structure and Function in Primitive Society: Essays and Addresses. London: Cohen & West; New York: Free Press.