جستارهای فلسفه دین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

2 استاد گروه فلسفه علم دانشگاه صنعتی شریف

3 دانشیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

چکیده

در این مقاله نخست به این موضوع می‌پردازیم که چالش اصلی مسألۀ شر برای باور به خدای ادیان، وجود وضعیت‌های ناگوار در عالم نیست بلکه وجود شرور گزاف است؛ یعنی تحقّق وضعیت‌هایی در جهان که بیش از سودمندی، ناگواری ایجاد می‌کنند. سپس با توضیح تفاوت منظر زمان‌مند و منظر سرمدی، میان شرور ظاهراً گزاف و شرور واقعاً گزاف، تمایز قائل می‌شویم و از این مدّعا دفاع می‌کنیم که شناخت قسم دوم با توجه به محدودیت منظر زمان‌مند ناممکن است و از این ‌رو استدلال له یا علیه وجود این نوع از شرور امکان‌پذیر به ‌نظر نمی‌رسد. پس از آن، چهار تقریر مشهور از مسألۀ شر را بررسی می‌کنیم و نشان می‌دهیم که وجود شرور گزاف، که روی دیگر سکۀ نبود خدای کامل مطلق است، به ‌شکل پیش‌فرض‌های آشکار یا نهان به این استدلال‌ها وارد شده است و از این ‌رو نتیجۀ مورد نظر از ابتدا در آن‌ها مفروض بوده است. ضمن اینکه توسّل خداباوران به منظر سرمدی خداوند، عقیدۀ ایشان دربارۀ نبود شرور گزاف را پذیرفتنی می‌سازد.
مدعای اصلی این نوشتار این است که مسألۀ شر قابل فروکاست به مناقشه دربارۀ گزاف‌ بودن یا نبودن ناگواری‌های عالم است و داوری دربارۀ این مناقشه به دلیل محدودیت منظر زمان‌مند مقدور نیست، بنابراین استدلال علیه وجود خدای ادیان از طریق شرور، نیازمند اثبات درستی یا محتمل‌ بودن تحقق شرور گزاف در عالم است و در غیر این ‌صورت نتیجۀ ‌آن فراتر از مفروضات نخواهد بود.

کلیدواژه‌ها

افلاطون (1353). جمهوری، ترجمة رضا کاویانی، محمدحسن لطفی، تهران: ابن‌سینا.
پلنتینگا، آلوین (1384). فلسفة دین (خدا، اختیار و شر)، ترجمة محمد سعیدی مهر، قم: مؤسسة فرهنگی طه.
 
Alston, William P. (1991). ‘The Inductive Argument from Evil and the Human Cognitive Condition’, Philosophical Perspectives, 5: 29-67.
Boethius (1969). The Consolation of Philosophy, Trans: V.E. Watts, London, Penguin Books.
Draper, Paul (1989). ‘Pain and Pleasure: An Evidential Problem for Theists’, Noûs, 23: 331–350.
Ganssle, Gregory E. (2017). ‘God and Time’, The Internet Encyclopedia of Philosophy, ISSN 2161-0002, http://www.iep.utm.edu/
Hick, John (1977). Evil and the God of Love, second edition. New York: Harper Collins.
Hume, David (2007). Dialogues concerning Natural Religion, Ed: Dorothy Coleman, New York: Cambridge University Press.
Murphy, Mark. (2014). ‘Perfect Goodness’, The Stanford Encyclopedia of Philosophy, Edward N. Zalta (ed.).
Rogers, Katherin A. (1994). ‘Eternity has no Duration’, Religious Studies, 30: 1-16.
Rowe, William L. (1991). ‘Ruminations about Evil’, Philosophical Perspectives, 5: 69–88.
Rowe, William L. (1996). ‘The Evidential Argument from Evil: A Second Look’ in Howard-Snyder (ed.), The Evidential Argument from Evil, Bloomington: Indiana University Press, 1996, 262–285.
Tooley, Michael (2015). ‘The Problem of Evil’, The Stanford Encyclopedia of Philosophy, Edward N. Zalta (ed.).
Wainwright, William. (2017). ‘Concepts of God’, The Stanford Encyclopedia of Philosophy, Edward N. Zalta (ed.).