جستارهای فلسفه دین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه فلسفه دانشگاه خوارزمی

چکیده

اثبات و نفی وجود هر موجودی فرع بر امکان تصور آن است. آیا خدا به تصور می­آید که بتوان از بودن یا نبودن او سخن گفت؟ گروهی تصور خدا را ممکن نمی­دانند. ظواهر بعضی از متون دینی و عرفانی همین است. اما مقصود این متون دینی و عرفانی، عدم امکان تصور حقیقت حق‌تعالی به علم حصولی است نه عدم امکان هر گونه تصوری. کسانی که تصور را ممکن می­دانند گاهی ظاهر سخنان ایشان امکان تصور ذات است. این سخن قابل دفاع نیست. گاهی مفاهیمی مانند «بی­نهایت»، «موجود حاضر در همه‌جا» و مانند آن را موضوع قرار داده­اند. مدعایی که این نوشته در پی دفاع از آن است عبارت است از این‌که اولاً این موضوعات پیچیده، برای قریب به اتفاق افراد فهم‌پذیر و تصورپذیر نیست. ثانیاً موضوع ادلة اثبات خدا، صفات بسیار متنوعی است که برای افراد معمول قابل فهم است، مانند «واجب­الوجود»؛ یعنی موجودی که بودنش ضروری است، یا «ناظم فراطبیعی». اما کنه این صفات نه به تصور می­آید و نه نیازی به تصور کنه صفات در ابتدای بحث از ادلة اثبات و نفی، وجود دارد.

کلیدواژه‌ها

نهج­البلاغه، تنظیم سید کاظم محمدی، محمد دشتی (1378). مؤسسه فرهنگی تحقیقاتی امیرالمؤمنین (ع).
ابن­سینا (1404). الشفاء، «المنطق»، ج 3، تصدیر و مراجعه الدکتور ابراهیم مدکور، تحقیق الدکتور ابوالعلاء عفیفی، قم: منشورات مکتبه آیه‌الله العظمی المرعشی النجفی.
ابن­سینا (1405). الشفاء، «المنطق»، ج 1،تصدیر الدکتور طه حسین باشا، مراجعه الدکتور ابراهیم مدکور، قم: منشورات مکتبه آیه الله العظمی المرعشی النجفی.
ابن­سینا (1413 ق). الاشارات و التنبیهات، القسم الاول فی ­المنطق