بررسی انتقادی نظریة «نحوة معیشت» ویتگنشتاین و عمق نفوذ آن در تفکر دینی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه فلسفه، دانشگاه علامه طباطبایی

چکیده

معنا‌داری زبان دین در نزد ویتگنشتاین، یعنی شرکت در یک حیات و داشتن صورت زندگی. بدون «صورت حیات» و شراکت در نحوه‌ای از این صور، زبان و گزاره‌های دینی برای فرد معنای خاصی ندارند و فرد نمی‌تواند آن‌ها را درک کند. ادراک و داوری یک باور دینی، تنها در پرتو صورت حیات برای فرد امکان‌پذیر است. آن‌چنان‌که کای نیلسون در مقالة معروفش «ایمان‌گرایی ویتگنشتاینی» (1967) شرح می‌دهد، اگر به صورت حیات به‌مثابة یک کل نگریسته شود، انتقاد‌ی به آن وارد نخواهد بود؛ زیرا صورت حیات همان است که باید باشد و معیار خاص خود را دارد. به عبارت دیگر، صورت حیات در شکل کلی معیار خاص خود را برای خرد‌پذیری/ خرد‌گریزی و فهم‌پذیری/ فهم‌گریزی دارد.
ویتگنشتاین نظریة «جریان زندگی» را با هدف محدود‌کردن ایمان در چهارچوب فردی و پیوند ‌برقرار‌کردن میان ایمان با نحوة زندگی و نحوة معیشت مطرح کرده است. چراکه ایمان و دین نزد او با نحوة زیستن پیوند خورده‌اند. مراد ویتگنشتاین از صورت حیات همان کنش‌ها، اعمال، تجربه‌ها، فرهنگ، و به‌عبارتی تمام زمینه‌هاست. یک فرد تا در صورت خاصی از زندگی (ایمان دینی) شرکت نکند یا با آن همدلی نداشته باشد، زبان و کلمات برای او معنای محصلی نخواهند داشت و فرد نمی‌تواند آن‌ها را درک و فهم کند. به‌هر‌میزانی که شرکت در یک زندگی و صورت حیات بیش‌تر باشد، آدمی واجد صورت نیرومند‌تری دربارة آن حیات می‌شود و در‌‌نتیجه، صاحب باور عمیق‌تر و ژرف‌تری خواهد شد که همان «عمق نفوذ» است.
در نوشتار حاضر نشان می‌دهیم نظریة جریان زندگی از سه ایراد اساسی رنج می‌برد؛ شخصی یا ذوقی‌بودن، فراسنجه‌بودن زبانی، و خرد‌گریز‌بودن.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Critical Study on "Form of Life" Theory and "Depth of Penetration" in Wittgenstein’s Thought about Religion

نویسنده [English]

  • Ghasem Pourhassan
Assistant Professor of Philosophy at Allame Tabatabaii University
چکیده [English]

The meaningfulness of religion’s language is taking part in a form of life. Without it, words, language and religious beliefs have no meaning at all. Perceiving a religious belief and judge about it only in light of a form of life becomes possible. Form of life as Kai Nielsen in his famous article “Wittgensteinian Fideism” (1967) explains, if viewed as a whole, could not be objected, because each form has its own criteria for reasonability/ irreasonability and understandability/ understandable aversion.
In Wittgenstein’s thought “Form of life” theory is intended to restrict faith and connect it to form of life. He believes that form of life constitutes of actions, experiences, cultures and backgrounds. By taking part in a form of life we gradually achieve to “depth of penetration”.
Now we try to prove that this theory suffers from three problems: 1. being personal and hobby, 2. linguistic meta measurability, 3. Irrationality.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Wittgenstein
  • Form of Life
  • Meaningfulness
  • religion’s language
  • linguistic criteria
  • rationality