ابعاد وجودی، معرفتی و زبانی الاهیات سلبی دیونوسیوس مجعول

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه فلسفه، دانشگاه علامه طباطبایی

2 دانشجوی کارشناسی ارشد فلسفة دین، دانشگاه علامه طباطبایی

چکیده

الاهیات سلبی پاسخی به پرسش از چگونگی سخن‌گفتن از ذات خداوند و امکان شناخت وی است که به صورت سلب زبانی نمود می‌یابد و از سه بُعد وجودی، معرفتی و زبانی قابل بررسی است. دیونوسیوس مجعول فیلسوف و عارف مسیحی اوایل قرون وسطی است که الاهیات سلبی وی تأثیر بسیاری بر عارفان پس از خود داشته است. شیوة الاهیاتی وی متشکل از چهار مرحله است: 1. ایجابی، که با حرکت نزولی از صفات کلی و انتزاعی امر متعالی آن‌ها را به مخلوقات متصف می‌کند؛ 2. سلبی، که در سیری صعودی به تنزیه خداوند از صفات و مفاهیم می‌پردازد؛ 3. تفضیلی، که با سلبِ سلب منکر صفات ایجابی و هم سلبی از خداوند می‌شود؛ 4. عرفانی، که سخن‌گفتن از خداوند را در سکوت و زبان را از بیان امر الوهی عاجز می‌داند. هر کدام از این مراحل بر اساس یکی از ابعاد الاهیات سلبی بنا شده‌اند و به سبب اشکالی منجر به مرحلة بعد می‌شوند. در شیوة ایجابی با مبنایی وجودی و هستی‌شناسانه می‌آغازد و به علت مشکل معرفتی پیش‌آمده و تقید خداوند، به مرحلة سلبی روی می‌آورد. مرحلة سلبی نیز منجر به انتساب صفاتِ متضادِ سلب ‌شده و تعین و تقید خداوند می‌شود؛ لذا وی روش تفضیلی را در پیش می‌گیرد. در شیوة تفضیلی سلب توأمان صفات ایجابی و سلبی نوعی از آشفتگی زبانی را به‌وجود می‌آورد که راه‌کار دیونوسیوس در‌نهایت شیوة عرفانی و بیان عجز زبان از توصیف خداوند است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Ontological, Epistemic and Linguistic Dimensions of Pseudo-Dionysius’s Negative Theology

نویسندگان [English]

  • Amir Nasri 1
  • Atieh Keshtkaran 2
چکیده [English]

Negative theology, which manifests in linguistic negation and can be studied in terms of its ontological, epistemic and linguistic dimensions, answers the question of how to speak about God’s essence and possibility of knowing Him. Pseudo-Dionysius is a medieval Christian philosopher and mystic, whose negative theology exerted a great influence on his subsequent mystics. His theological method consists of four stages as follows: 1. Affirmative stage which ascribes the general and abstract attributes of transcendent entity to creatures through a descending movement from them; 2. Negative stage which purifies God from attributes and concepts in an ascending movement; 3. Refusal stage which denies both negative and affirmative attributes from God by negating the negation; 4. Mystical stage which regards silence as a true way of talking about God and considers language as an incapable means to explain divine entity. Each of these stages is based on one of the dimensions of negative theology and leads to next stage due to some problem. In affirmative method, he starts with an existential and ontological basis and resorts to negative method due to created epistemic problem and determination of God. The negative stage leads to the ascription of negated opposite attributes and determination of God again, so he resorts to refusal method. In the refusal method, the simultaneous negation of affirmative and negative attributes leads to linguistic confusion. So Dionysius resorts to mystical method and holds that language is unable to describe God.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Pseudo Dionysius
  • Negative theology
  • affirmative theology
  • ontological dimension
  • epistemic dimension
  • linguistic dimension
آندرهیل، اولین (1392). عارفان مسیحی، ترجمة حمید محمودیان و احمدرضا مؤیدی، قم: انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب.

ایلخانی، محمد (1389). تاریخ فلسفه در قرون وسطی و رنسانس، تهران سمت.

بحرانی، اشکان (1389). آینه‌های نیستی: الاهیات سلبی در آثار مولانا و مایستر اکهارت، تهران: نشر علم.

بنانی، مهدی (1388). تاریخ فلسفه غرب، قم: انتشارات بین‌المللی المصطفی.

استیس، والتر، ت. (1392). عرفان و فلسفه، ترجمة بهاءالدین خرمشاهی، تهران: سروش.

حسینی شاهرودی، سید مرتضی؛ فاطمه استثنایی (1391 الف). «بررسی دلایل وجودشناختی الاهیات سلبی»، اندیشة دینی، ش 43.

حسینی شاهرودی، سید مرتضی؛ فاطمه استثنایی (1391 ب). «بررسی دلایل معرفت‌شناختی و زبان‌شناختی الاهیات سلبی»، پژوهشنامه فلسفة دین، ش20.

شمس، محمدجواد (1389). تنزیه و تشبیه در مکتب ودانته و مکتب ابن عربی، قم: نشر ادیان.

علی‌خانی، اسماعیل (1391). «الاهیات سلبی؛ سیر تاریخی و بررسی دیدگاه‌ها»، معرفت کلامی، ش اول.

علیزمانی، امیرعباس (1387). سخن‌گفتن از خدا، سازمان تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.

کاپلستون، فردریک چالز (1390). تاریخ فلسفه، ترجمة ابراهیم دادجو، تهران: علمی فرهنگی.

کاپلستون، فردریک چالز (1387). دیباچه‌ای بر فلسفه قرون وسطی، ترجمة مسعود علیا، تهران: ققنوس.

کاکایی، قاسم، و اشکان بحرانی (1387). «مبانی نظری الاهیات سلبی»، نامة مفید، ش 68.

گیسلر، نورمن (1391). فلسفة دین، ترجمة حمیدرضا آیت‌اللهی، تهران: حکمت.

مجتهدی، کریم (1379). فلسفه در قرون وسطی، تهران: انتشارات امیرکبیر.

 

Turner, D. (1995). The Darkness of God; Negativity in Christian Mysticism, Cambridge: Cambridge UP.

Rolt, C. E. (1920). Dionysius the Areopagite on the divine names and the mystical theology, CCEL.