جستارهای فلسفه دین

بررسی دیدگاه نلسون پایک در باب ناسازگاری میان قدرت و خیر خواهی مطلق خداوند

نرگس کریمی واقف؛ عبدالرسول کشفی؛ محمدرضا بیات

دوره 10، شماره 2 ، اسفند 1400، ، صفحه 131-154

https://doi.org/10.22034/philor.2022.557781.1405

چکیده
  بحث در باب سازگاری یا ناسازگاری میان قدرت مطلق خداوند و خیرخواهی مطلق او از مباحث اساسی در فلسفه دین از گذشته تا کنون بوده است. از نگاه برخی فیلسوفان دین، لازمه قدرت مطلق خداوند، امکان ارتکاب افعال ضداخلاقی از جانب اوست که با خیرخواهی وی ناسازگار است؛ و لازمه خیرخواهی مطلق او عدم امکان افعال ضداخلاقی است که با قدرت مطلق وی ناسازگار ...  بیشتر

همه گیری کووید19؛ دردها، رنج های آن

محمد نجاتی؛ فاروق طولی؛ محسن محمودی؛ سید عباس تقوی

دوره 10، شماره 1 ، شهریور 1400، ، صفحه 137-157

https://doi.org/10.22034/philor.2022.543803.1372

چکیده
  بیماری کرونا و پیامدهای آن را می‌توان از زوایای مختلف مورد بررسی قرار داد. یکی از مهم‌ترین پیامدهای فلسفی این بیماری در حوزۀ درد و رنج‌های ناشی از آن است. دردها را می‌توان هرگونه آزار و آلامی دانست که جسم انسان را آزار می‌دهد و رنج‌ها نیز آزار و آلامی هستند که ابعاد غیر جسمی انسان را تحت‌تأثیر قرار می‌دهند. رنج‌ها، گاهی ذاتی زندگی ...  بیشتر

بررسی و مقایسه دیدگاه استاد مطهری و یاسپرس پیرامون ایمان

سیده راضیه یوسف زاده؛ عبدالله نصری

دوره 9، شماره 1 ، مرداد 1399، ، صفحه 139-176

https://doi.org/http://dx.doi.org/10.22034/rs.2020.5846

چکیده
  در نوشتار حاضر، دیدگاه استاد مطهری، فیلسوف و متکلّم مسلمان ایرانی و کارل یاسپرس، فیلسوف اگزیستانسیالیست آلمانی در باب «ایمان» را مورد بررسی قرار داده و تلاش می‌کنیم به اهمّ نکاتی که در این دو دیدگاه، قابل مطالعۀ تطبیقی هستند، بپردازیم. بدین منظور، ابتدا با روش توصیفی، اسنادی به گردآوری و تحلیل دیدگاه هریک از دو اندیشمند در ...  بیشتر

از انحصارگرایی در حقانیت تا شمول‌گرایی در نجات و تعامل انسان‌ها: بررسی دیدگاه جوادی آملی

زینب یوسفی؛ محمد علی اخگر؛ عباس احمدی سعدی

دوره 10، شماره 1 ، شهریور 1400، ، صفحه 159-179

https://doi.org/10.22034/philor.2022.550704.1385

چکیده
  در این نوشتار، مسأله‌ی کثرت و تنوع دینی در آراء جوادی آملی و پاسخ او به پرسش‌های اصلی ذیل این مسأله مورد بررسی قرار می‌گیرد. هدف این پژوهش این است که با روش توصیفی – تحلیلی به گونه‌شناسی دیدگاه جوادی آملی در خصوص مسأله‌ی تعدد ادیان پرداخته و اندراج پاسخ‌های او به سه پرسش اصلی مساله‌ی تعدد ادیان یعنی پرسش حقانیت، پرسش نجات و پرسش ...  بیشتر

صورت‌بندی دفاع عقل‌گرایانه‌ی علامه طباطبایی از حجیت معرفت‌شناختی درک عرفانی و سیر انفسی

مسعود طوسی سعیدی

دوره 9، شماره 1 ، مرداد 1399، ، صفحه 177-195

https://doi.org/http://dx.doi.org/10.22034/rs.2020.32476.1397

چکیده
  بررسی اعتبار معرفت‌شناختی درک عرفانی، بخشی از مباحث فلسفۀ دین معاصر را به خود اختصاص داده است. در این مقاله، نخست به سابقۀ تاریخی این مباحث اشاره می‌شود و پس از آن، ازطریق اشاره به چالش تبیین‌های علمی از تجارب دینی و عرفانی، لزوم چرخش عقل‌گرایانه ‌ـ‌ هستی‌شناسانه به منظور بررسی اعتبار معرفت‌شناختی ادراکات عرفانی نشان داده می‌شود. ...  بیشتر

تبیین پیوستار وجودی و این‌همانی شخصی بر مبنای اشتداد وجودی بدن

امیر راستین طرقی؛ وحیده فخار نوغانی

دوره 10، شماره 1 ، شهریور 1400، ، صفحه 181-200

https://doi.org/10.22034/philor.2022.551655.1389

چکیده
  سخن گفتن از زندگی پس از مرگ برای انسان زمانی خردپذیر است که انسانِ پس از مرگ با فرد دنیایی وحدت شخصی و این‌همانی وجود داشته باشند. از سوی دیگر، چون هویت انسان در دنیا همراه با حیثیتی جسمانی است(یا بر اساس دیدگاه‌های ماده‌گرایانه، اساساً هویتی جسمانی است)، تبیین استمرار حیات پس از مرگ و رستاخیز انسان، در گرو حضور بعد جسمانی او و به ...  بیشتر

بررسی معنای سرمدیت خدا از نگاه سویین برن

طیبه شاددل؛ منصور ایمانپور؛ حسین اترک

دوره 9، شماره 1 ، مرداد 1399، ، صفحه 197-220

https://doi.org/http://dx.doi.org/10.22034/rs.2021.33736.1409

چکیده
  سرمدیت به‌معنای ‌‌«حیات نامحدود مستمر فرازمانی» در الهیات فلسفی کلاسیک، یکی از اوصافی است که خداوند به آن متصف می­شود؛ لکن برخی فیلسوفان به دلیل عدم انسجامی که در آن به‌نظر می­رسد، از این تعبیر فاصله گرفته­اند و قید «فرازمانی» را نامعقول دانسته­اند. سوئین‌برن نیز از این قید اجتناب کرده و معتقد است اگر سرمدیت ...  بیشتر

خوانش روایی از مواجهه انسان با مرگ

سیدامیررضا مزاری

دوره 10، شماره 1 ، شهریور 1400، ، صفحه 201-217

https://doi.org/10.22034/philor.2022.548703.1383

چکیده
  یکی از مهمترین مسائل جدی در فلسفه ،چگونگی مواجهه انسان با مرگ است.متفکران بسیاری از دیرباز نسبت به مساله مرگ در خلال تجارب زیسته مواجهه خود را تقریر کردند.برخی نگاه تراژیک و برخی نگاه کمیک را در زیست و نوع تفکر خویش برگزیدند.در عین حال اگر مرگ از زیست انسان حذف شود ،نامیرایی و ملال مساله بغرنجی است که زیست انسان را فرا می گیرد.تجارب ...  بیشتر

تحلیل انتقادی استدلال اختفاء الهی شلنبرگ از دیدگاه مایکل موری

حمیده حاجی محمد حسین طهرانی؛ امیرعباس علی‌زمانی

دوره 9، شماره 1 ، مرداد 1399، ، صفحه 221-244

https://doi.org/http://dx.doi.org/10.22034/rs.2021.31860.1391

چکیده
  پس از طرح برهان اختفای الهی توسط شلنبرگ، بسیاری از متألهان و اندیشمندان با روش‌های گوناگون به نقد این برهان پرداخته­اند. شلنبرگ در استدلال خویش با تمرکز بر صفات خدای ادیان توحیدی به‌ویژه صفت عشق، پنهان بودن خدا را قرینه­ای برای الحاد معرفی می­کند و معتقد است خدای عاشق هرگز روا نمی­دارد که بندگانش با ناباوری سرزنش­ناپذیر­ ...  بیشتر

نقد نیچه به اخلاق مسیحی و تاثیرآن بر انجیل شیطان آنتوان لاوی

محمد نژادایران؛ روژان حسام قاضی

دوره 9، شماره 1 ، مرداد 1399، ، صفحه 245-263

https://doi.org/http://dx.doi.org/10.22034/rs.2021.32057.1393

چکیده
  انجیل شیطان آنتوان لاوی یکی از مهم‌ترین و تاثیرگذارترین کتاب‌هایی است که در میان جریان‌های مختلف شیطان‌پرستی در آمریکا منتشر شده است.این کتاب دارای ایده‌های افراطی در به چالش کشیدن بسیاری از هنجارهای متداول اخلاقی و مذهبی جامعه آمریکا، و همچنین ترویج ایده‌های انسان‌گرایانه با محوریت آزادی‌های رادیکال اخلاقی و اجتماعی در راستای ...  بیشتر

دلالت های براهین اثبات خداوند بر تشکیک خاصی وجود در اندیشه ابن سینا

آیسودا هاشم پور؛ علی محمد ساجدی

دوره 9، شماره 2 ، آذر 1399، ، صفحه 1-17

https://doi.org/http://dx.doi.org/10.22034/rs.2021.33821.1411

چکیده
  یکی از احکام مهم مسئله وجود در هستی­شناسی، مسئله تشکیک در وجود است که بطور خاص در فلسفه ملاصدرا مطرح و مختصات آن روشن شده است. لکن به نظر می­رسد با تفطن در آرای پیشینیان نیز بتوان شالوده­ی این مسئله را پیگیری نمود. نوشتار حاضر با روش توصیفی- تحلیلی، دلالت­های براهین اثبات خداوند در فلسفه ابن­سینا بر مسئله تشکیک خاصی وجود که ...  بیشتر

بررسی مفهوم خدا در انئادها و اثولوجیا

حسن عباسی حسین آبادی

دوره 8، شماره 2 ، اسفند 1398، ، صفحه 1-18

https://doi.org/http://dx.doi.org/10.22034/rs.2020.4627

چکیده
  بحث از مفهوم خدا با بررسی صفات خدا و نسبت آن با ذات و وجود خداوند به‌دست می‌آید. هریک از فلاسفۀ پیش از افلوطین، بنا بر مبانی خود این مسئله را بررسی کرده‌اند. پرسش ما این است که مفهوم خدا در انئادها و اثولوجیا چگونه تبیین می‌شوند؟ چقدر با هم هم‌پوشانی دارند؟ و چه تفاوتی دارند؟ آیا می‌توان آن‌دو را یکی دانست و یک تبیین برای هردو ارائه ...  بیشتر

منظر سرمدی خدای ادیان و مسأله شرور گزاف

صبا فریدونی؛ سید حسن حسینی سروری؛ علیرضا منصوری

دوره 7، شماره 1 ، اردیبهشت 1397، ، صفحه 1-22

چکیده
  در این مقاله نخست به این موضوع می‌پردازیم که چالش اصلی مسألۀ شر برای باور به خدای ادیان، وجود وضعیت‌های ناگوار در عالم نیست بلکه وجود شرور گزاف است؛ یعنی تحقّق وضعیت‌هایی در جهان که بیش از سودمندی، ناگواری ایجاد می‌کنند. سپس با توضیح تفاوت منظر زمان‌مند و منظر سرمدی، میان شرور ظاهراً گزاف و شرور واقعاً گزاف، تمایز قائل می‌شویم ...  بیشتر

تحلیل و نقد وحی‌شناسی دکتر نصر حامد ابوزید از منظر علامه طباطبایی

صغری خیرجوی

دوره 7، شماره 2 ، آبان 1397، ، صفحه 1-33

چکیده
  شناخت وحی به صورت عام و ماهیت  قرآن به صورت خاص از بحث‌های بسیار مهم و ضروری است. به‌خصوص که چیستی وحی در عصر جدید چالش‌های زیادی را در حوزة تفکر اسلامی به‌وجود آورده است. مقالة حاضر با رویکرد توصیفی‌ـ‌تحلیلی و انتقادی‌ـ‌‌مقایسه‌ای به مسئلة چیستی وحی از دیدگاه علامه طباطبایی (قرآن‌شناس سنتی) و نصر حامد ابوزید (قرآن‌شناس مدرن) ...  بیشتر

مفهوم خدا در اندیشه ابن‌سینا

مستانه کاکایی؛ حسن عباسی حسین آبادی

دوره 6، شماره 1 ، اردیبهشت 1396، ، صفحه 1-17

چکیده
  ابن‌سینا بر اساس وجودشناسی، خداشناسی را تبیین می‌کند و برای اثبات خدا استدلالی مبتنی بر وجودشناسی بیان می‌کند. اصل مهم وجودی او تمایز میان وجود و ماهیت است. بر اساس این تمایز، موجودات به دو قسم واجب و ممکن تقسیم می‌شوند. در واجب‌الوجود تمایز وجود و ماهیت بی‌معناست و در ممکنات چنین تمایزی برقرار است. پرسش اولیه این است که ابن‌سینا ...  بیشتر

جایگاه خداباوری گشوده به‌عنوان رویکردی نوین در میان انواع خداباوری

مهدی ابوطالبی یزدی؛ رسول رسولی پور؛ امیرعباس علی‌زمانی؛ قربان علمی؛ محسن جوادی

دوره 6، شماره 2 ، بهمن 1396، ، صفحه 1-24

چکیده
  خداباوری گشوده به­عنوان رویکرد جدیدی در عرصۀ الهیات و فلسفة دین، نظریات و دیدگاه­هایی را مطرح کرده است که هم به لحاظ فلسفی و هم به لحاظ الهیاتی (کلامی) توجه بسیاری از اندیشمندان معاصر را به خود جلب کرده است. مدعای اصلی و اساسی حامیان این رویکرد این است که بسیاری از آموزه­های رایج دربارۀ ذات و صفات خدا (و به­طور خاص صفاتی مانند ...  بیشتر

بررسی تحلیلی نسبت زبان و امر متعالی در مسئله تنوع دینی

مهدی اخوان

دوره 5، شماره 1 ، اردیبهشت 1395، ، صفحه 1-25

چکیده
  نسبت زبان و امر واقع در فلسفه، به‌طورکلی، و در فلسفۀ زبان، به‌ طور خاص، مباحث معناشناسی و نظریۀ دلالت را پیش می‌کشد. هر رویکرد فلسفی به پدیدۀ تنوع و کثرت ادیان باید به این مباحث زبان‌شناسانه نظر داشته باشد. نظریه‌های دلالت و معنایی که در باب امر متعالی در خصوصِ مسئلة تنوع دینی برگرفته می‌شوند، باید به‌گونه‌ای باشند که تمامیت و ...  بیشتر

بررسی انتقادی نظریه زایتگایستِ اخلاقیِ داوکینز

حمیدرضا آیت اللهی؛ فاطمه احمدی

دوره 5، شماره 2 ، آبان 1395، ، صفحه 1-21

چکیده
  داوکینز در دیدگاه «اخلاق ژنتیکی مبتنی بر نظریة تکامل» مدعی است که یک «زایتگایست اخلاقی» یا «روح زمانة اخلاقی» وجود دارد که در جوامع تکامل می‌یابد. وی با رد اصول اخلاقی مبتنی بر دین و مطلق‌گرایی اخلاقی معتقد است که ماهیت اخلاقیات بر اساس روح زمانه به‌سرعت در حال تغییر است و هر دوره‌ای اصول اخلاقی مختص به خود را می‌طلبد. ...  بیشتر

نقد و بررسی استدلال‌های ویلیام جیمز در جستارِ «خواستِ باور»

مهدی اخوان؛ سید امین موسوی زاده

دوره 4، شماره 1 ، اردیبهشت 1394، ، صفحه 1-14

چکیده
  ویلیام کلیفُرد در جستار «اخلاق باور» مدعی شد که باور بر بنیاد شواهد نابسنده، در هر کجا و هر زمان و برای هر کس خطاست. ویلیام جیمز در جستار «خواست باور» درصدد پاسخ به او برآمد و ادعا کرد که باور دینی یک تصمیم اصیل است و در این گونه تصمیمات توجیه ایمان، خواستِ باور است.  اصل ادعای جیمز در «خواستِ باور» تعریف انتخاب اصیل ...  بیشتر

نقد و بررسیِ سه تصور از خدا در فلسفة مسیحیِ معاصر

حسن احمدی زاده

دوره 4، شماره 2 ، آبان 1394، ، صفحه 1-20

چکیده
  امروزه الهیات مسیحی، بیش از هر زمان دیگر، با مسئلة وجود خدا، شناخت او و به‌ویژه، ارتباط میان علم و ارادة الهی با اراده و تقدیر انسان، درگیریِ فلسفی و کلامی دارد. در دوران معاصر، با ظهور نحله‌های جدید فلسفی در غرب، الهیات مسیحی نیز نحله‌های فلسفیِ مختلفی را درون خود تجربه کرده است، که الهیات یا خداباوریِ کلاسیک، خداباوریِ گشوده و ...  بیشتر

کندوکاوی پیرامون فرجام‌شناسی از دیدگاه پل تیلیش

اعلی تورانی؛ منیر سلطان احمدی

دوره 3، شماره 1 ، اردیبهشت 1393، ، صفحه 1-19

چکیده
  مرگ‌اندیشی، از دل‌مشغولی‌های دیرپای آدمی و همچنین اندیشمندان معاصر ازجمله پل تیلیش به‌شمار می‌آید. که البته آرای او به جهت غلبة دیدگاه اگزیستانسیالیستی وی در این مسئله، رنگ و بوی نسبتاً متفاوتی می‌یابد. به طور کلی مسئلة آخرت برای وی معنایی متعالی‌تر از معنای مصطلح حادثه واپسین دارد که آن عبارت است از استعلای آفرینش در پرتو حیات ...  بیشتر

مرگ خدا و پیامدهای آن در فلسفه نیچه

هدایت علوی تبار؛ سیده آزاده امامی

دوره 3، شماره 2 ، آبان 1393، ، صفحه 1-23

چکیده
  خدا و انگاره‌های هم‌بسته با او، در فلسفه‌ورزی نیچه موضوعیتی اساسی دارد. البته با این توضیح که نگاه نیچه به این مفاهیم، با رویکرد سایر اندیشمندان بسیار متفاوت است؛ او بسان دیگران برای اثبات مدعای خویش، دست به دامان استدلال‌های مرسوم فلسفی نمی‌شود و شیوة دیگری برمی‌گزیند. شیوه‌ای که برآمده از نگاه انضمامی او به زمانه‌ای است که ...  بیشتر

اراده، سوژة مرید، و ارادة بیگانه (خدا) در آموزه‌های ویتگنشتاین متقدم

مهدی حسین‌زاده یزدی؛ علی‌اکبر احمدی افرنجامی

دوره 2، شماره 1 ، فروردین 1392، ، صفحه 1-17

چکیده
    ویتگنشتاین در فقرات پایانی تراکتاتوس از وجود امر ناگفتنی سخن می‌گوید که خود را نشان می‌دهد. اراده و سوژة مرید در آموزه‌های ویتگنشتاین متقدم در زمرة ناگفتنی‌ها قرار می‌گیرد. ویتگنشتاین در یادداشت‌ها، از سوژه با چهار عنوانِ سوژة متفکر، سوژة شناسا، سوژة متافیزیکی، و سوژة مرید سخن می‌گوید. سوژة مرید متفاوت از دیگر عناوین تبیین ...  بیشتر

بررسی و نقد رابطة خدا و جهان آفرینش در آرای مقدم ویتگنشتاین

حمیدرضا آیت اللهی؛ مریم شادی

دوره 2، شماره 2 ، خرداد 1392، ، صفحه 1-19

چکیده
  پرسش‌گری از خدا و جهان آفرینش توسط لودیگ ویتگنشتاین یکی از پر رمز و رازترین و در عین حال کم‌دامنه‌ترین کنش‌های فلسفی اوست که واکاوی حدود و ثغور آن می‌تواند در روشن‌شدن بسیاری از زوایای فکری این فیلسوف مؤثر باشد. خدای ویتگنشتاین، در دیدگاه اولیة او، آشکارگی در عالم ندارد. او در بررسی دقیقی به بی‌نسبت‌بودن زبان و تعابیر متافیزیک، ...  بیشتر

کثرت‌گرایی جان هیک و نظریۀ ارجاع

مهدی اخوان

دوره 2، شماره 3 ، آبان 1392، ، صفحه 1-13

چکیده
  جان هیک فیلسوف دین فقید قرن بیستم، به نظریه‌پردازی در باب مسئلة تنوع و کثرت دینی شهرة آفاق است. او با اتخاذ مبادی و مبانی گوناگون معرفت‌شناختی فلسفی سعی در طرح فرضیه‌ای تبیینی دارد که به باور او بهترین تبیین تکثر در جهان واقعی را ارائه دهد. هیک به لحاظ هستی‌شناختی وجود واقعیت غایی مستقل از ذهن و زبان را (البته در قالب رئالیسم انتقادی) ...  بیشتر